Bliksembeveiliging
Hoe onstaat de donder?
Hoe veilig is het thuis of op kantoor?
Hoe vaak onweert het?
Wat doe ik bij naderend onweer?
Hoe ontstaat onweer?
Alleen of met z'n allen schuilen?
Wat is bolbliksem?
Wat is een bliksemontlading?
Opleidingen & Inspecties
Wat moet ik als eerste in kaart brengen?
Wat verstaan we onder een beleidsplan en wat zou daarin moeten staan?
Wat houdt een RI&E in?
Hoe begin ik met het invoeren van NEN 3140?
Hoe onstaat de donder?
Rommelend of explosief geluid bij onweer dat ontstaat door de zeer hoge temperatuur die in minder dan een duizendste van een seconde ontstaat in een bliksemschicht. De lucht zet daar zeer sterk uit en door die uitzetting ontstaat een drukgolf die te horen is als donder.
Snelheid per seconde
Het geluid verplaatst zich met een snelheid van 340 meter per seconde. Is de donder dus drie seconden na het zien van een bliksemflits te horen dan is de onweersbui nog slechts een kilometer verwijderd en daarmee gevaarlijk dichtbij.
Hoe veilig is het thuis of op kantoor?
Het is verstandig om uw huis, kantoorpand en/of uw productieproces te beveiligen tegen directe of indirecte blikseminslag. Bent u niet beveiligd, verwijder dan bij naderend onweer alle stekkers uit de wandcontactdozen van uw apparatuur zoals, computer, flatscreen, dvd- of bluerayspeler, was- en droogmachine. Vergeet daarbij niet uw aansluiting van de kabel eruit te halen.
Hoe vaak onweert het?
De hoeveelheid onweer varieert van jaar tot jaar heel sterk. In Nederland kunnen we aan de hand van ons detectienetwerk vaststellen dat het aantal blikseminslagen meestal tussen de 90.000 en 15.000 inslager per jaar ligt. Per vierkante kilometer komt dit neer op ongeveer twee tot vier inslagen per jaar, afhankelijk waar je je in Nederland bevindt (in het zuiden onweert het meer dan in het noorden).
Wat doe ik bij naderend onweer?
Auto
Tijdens onweer bent u veilig in uw auto. De carrossrie fungeert als 'kooi van Farady', waarbij uw banden zorgdragen voor een goede geleiding naar de aarde. In tegenstelling tot de regels die bij pech gelden (op veilige afstand van auto en overig verkeer) is het verstandig om bij onweer in uw auto te blijven.
Kamperen
Uw tent is geen veilige schuilplaats tijdens onweer. Kampeer liever niet onder één boom of in een open veld. Een caravan met metalen frame of beplating biedt u geen optimale bescherming. Informeer bij u campingbeheerder of u tijdens onweer elders kunt schuilen.
Vissen
Leg uw hengel plat op het water of het land, zodoende trekt u geen bliksem aan. Hurk met uw voeten bij elkaar en met uw armen om uw benen.
Varen
Probeer zo snel mogelijk een veilige haven te bereiken. Lukt dit niet, leg dan een eventuele mast op het water en ga in alle gevallen zo plat mogelijk in de boot liggen.
Zwemmen
Veel zwembaden monitoren het weer gedurende de zomer. Bij naderend onweer zal u verzocht worden om het bad te verlaten. Bent u in open water, probeer dan zo snel mogelijk het water te verlaten en zoek een veilige schuilplaats, uit de buurt van het water. Onweer nadert sneller dan u denkt.
Sporten
Geen enkel sportveld is veilig tijdens onweer, zelfs geen stadion. Verlaat het veld en/of de golfbaan onmiddelijk. Voor golfers bestaat vaak de mogelijkheid om te schuilen in (beveiligde) schuilhutten op de golfcorse.
Water
Het is verstandig om tijdens onweer niet te douchen of van het bad gebruik te maken. Water-, gas- en verwarmingsleidingen zijn een onderdeel van onze dichte ondergrondse infrastructuur en vaak de oorzaak van schade door een indirecte inslag.
Houdingstip
Kunt u niet meer vluchten, hurk dan met uw voeten bij elkaar en de armen om uw benen.
Hoe ontstaat onweer?
Het ontstaan van onweer heeft te maken met de sterk stijgende en dalende luchtstromingen in grote buienwolken en de elektrische geladenheid van aarde en atmosfeer. Door de sterke luchtstromingen kunnen in de wolk concentraties van elektrische ladingen ontstaan. In onweerswolken stromen sterk stijgende warme lucht en sterk dalende koude lucht vlak langs elkaar met snelheden van maximaal 100 kilometer per uur.
Wolk als condensator
Met die stromingen worden ook elektrisch geladen deeltjes meegevoerd, waardoor de wolk als een enorme condensator wordt opgeladen. Daardoor worden ontladingen mogelijk tussen de wolk en andere wolken of tussen de wolk en de aarde wat leidt tot bliksem en donder.
Alleen of met z'n allen schuilen?
Ga tijdens onweer niet in een groep staan of lopen/wandelen. Zorg dat u zich verspreid en zoek zo snel mogelijk een goede schuilplaats.
Wat is bolbliksem?
Bolbliksem is een nog grotendeels onbegrepen (natuur)verschijnsel. Op dit moment wordt er van uitgegaan dat het een restant van een blikseminslag is. Als een blikseminslag uitdooft kan een deel van het plasmakanaal in elkaar klappen tot een bol. Die bol kan dan nog een aantal seconden blijven bestaan en heel fel licht geven.
Wat is een bliksemontlading?
Een bliksemontlading bestaat uit 3 deelprocessen: de voorontlading ("stepped leader"), de hoofdontlading, en een eventuele vervolgontlading door hetzelfde ionisatiekanaal ("return stroke"). De voorontlading ontstaat van de wolk en springt in stappen van 50-100 m naar het aardoppervlak en maakt daarmee het ionisatiekanaal.
Dit betekent dat op een hoogte van 50-100 m boven het aardoppervlak de bliksem "beslist" waar hij gaat inslaan binnen een gebied van zeg 50 m rond het uiteinde van de voorontlading. De daadwerkelijke inslag volgt het ionisatiekanaal geproduceerd door de voorontlading. Op een hoogte van 50-100 meter maakt een geleidende pen van 2 meter hoogte weinig indruk en zal dus een zeer geringe aantrekkende werking hebben.
Wat moet ik als eerste in kaart brengen?
De keuze hierin kan per organisatie verschillen. Waar rekening mee gehouden kan worden, is het feit dat onveilige handelingen de belangrijkste oorzaak zijn van ongevallen. De arbeidsveiligheid organiseren voor personeel dat werkzaamheden en bedieningshandelingen verricht aan de elektrische installatie is dus van groot belang. Ook moeten “leken” die gewend waren bepaalde klusjes zelf op te knappen, geïnformeerd worden over het nieuwe beleid.
Toezicht op veiligheidsbeleid
Toch zullen in sommige organisaties het aantal “leken” zo groot zijn, dat het houden van toezicht op het beleid erg moeilijk is. In dat geval zal zoveel mogelijk het gevaar bij de bron aangepakt moeten worden. Het aanpakken van het gevaar bij de bron betreft in dit geval veilige installaties en veilige apparatuur. Door middel van inspecties en de vervolgacties daarop kunnen nu de grootste risico’s worden weggenomen. De uitvoer van die inspecties heeft vaak tevens een informatieve kant richting het personeel. Er zullen immers vragen gesteld worden over die man die met dat meetkastje rondloopt.
De vraagstelling heeft dus te maken met de vraag: wat moet ik doen om in een korte tijd zoveel mogelijk veiligheid te kunnen bewerkstelligen?
Voorbeeld
Een organisatie heeft een aantal installaties die (in verband met de leeftijd) zeer aanrakingsgevaarlijk zijn. Nu willen we prioriteiten stellen bij het opstarten van het invoeren van de elektrische veiligheid. Ga ik nu eerst alle medewerkers instrueren, bevoegdheden vastleggen en procedures schrijven, kortom mij helemaal richten op de arbeidsveiligheid? In de tussentijd zitten we nog steeds met die aanrakingsgevaarlijke installatie.
Risico's wegnemen in korte tijd
Willen we in een korte tijd de grootste risico’s wegnemen, dan zullen we een aantal zaken parallel moeten laten lopen. In dit geval: inspectie van de installatiedelen met de grootste risico’s (de herstelwerkzaamheden die volgen, is het aanpakken van het risico bij de bron), gelijktijdig laten verlopen met het instrueren van het personeel dat met deze installaties te maken heeft.
Meer informatie
Opleidingen & Inspecties, 0511-454040 of oi@vanderheide.nl
Wat verstaan we onder een beleidsplan en wat zou daarin moeten staan?
Een beleidsplan dat jaarlijks wordt gemaakt voor de komende vijf jaar, is een goede manier om jaarlijks te kunnen evalueren of de doelen zijn gehaald, dan wel om bijstellingen te plegen. In een beleidsplan dienen de elementen missie, visie en strategie naar voren te komen.
Zo'n beleidsplan biedt de volgende voordelen:
- duidelijkheid voor alle betrokkenen
- het instellen van een regelmatige evaluatie
- een middel voor de installatieverantwoordelijke of de baas om bewust te kunnen (bij)sturen
- doelmatigheid in plaats van ad-hoc ingrijpen
- het meetbaar maken van beleidsvoornemens
Meer informatie
Opleidingen & Inspecties, 0511-454040 of oi@vanderheide.nl
Wat houdt een RI&E in?
Uitgangspunt voor het voorkomen van risico’s is dat de werkgever weet welke gevaren binnen het bedrijf bestaan en hoe groot de kans is dat deze zich voordoen. Daarom zijn de risico-inventarisatie en -evaluatie en het opstellen van een plan van aanpak verplicht en staan zij centraal in de nieuwe Arbeidsomstandighedenwet. Bovendien moet de werkgever zich daarbij laten ondersteunen door een gecertificeerde Arbodienst. Zij moeten toetsen of de risico-inventarisatie en -evaluatie volledig en betrouwbaar is. De risico-inventarisatie houdt in dat alle risico’s in kaart worden gebracht. Nadat dit is gebeurd wordt de grootte van de risico’s beoordeeld (evaluatie). Hiermee kan namelijk de urgentie bepaald worden waarmee naar een oplossing moet worden gezocht. In het plan van aanpak wordt aangegeven welke maatregelen worden getroffen om de risico’s te beheersen en de termijn waarbinnen de maatregelen worden genomen. Ook bij het opstellen van het plan van aanpak moet de Arbodienst worden betrokken.
Plan van aanpak
De werkgever moet minstens 1 maal per jaar met de OR, personeelsvertegenwoordiging of belanghebbende werknemers overleggen over het plan van aanpak. Ook moet besproken worden of de risico-inventarisatie en evaluatie nog actueel zijn. Als namelijk de werkmethoden en/of werkomstandigheden veranderen, moeten de RI&E worden aangepast. Ook de opgedane ervaring kan aanleiding geven om de RI&E aan te passen. Soms kan blijken dat maatregelen uit het plan van aanpak helemaal niet voldoen. De werkgever zal dan zijn beleid moeten toetsen aan de “stand van de wetenschap”, maar ook aan de stand van de professionele dienstverlening.
De risico-inventarisatie en -evaluatie in relatie tot NEN-EN 50110 en NEN 3140
Vanzelfsprekend zal ook elektrische veiligheid in de RI&E moeten worden opgenomen. Waar dan naar gekeken moet worden is artikel 3.4 (elektrische installaties) en artikel 3.5 (elektrotechnische werkzaamheden en bedieningshandelingen) van het Arbobesluit.
Artikel 3.4 geeft de eisen aan t.a.v. ontwerp, inrichting, aanleg, onderhoud en kenmerken voor veilig gebruik. Er moeten voldoende maatregelen genomen worden in verband met brandgevaar, ontploffingsgevaar, directe en indirecte aanraking. Ook moeten duidelijk bijgewerkte schema’s aanwezig zijn i.v.m. veilig gebruik. Artikel 3.5 legt de nadruk op taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor het uitvoeren van werkzaamheden aan of nabij elektrische installaties. Ook wordt in dit artikel vermeld dat het onder spanning werken verboden is.
De Arbodienst kan tijdens de RI&E de volgende zaken i.v.m. NEN-EN 50110 / NEN 3140 aan de orde stellen
- Is er een regeling van kracht m.b.t. het gebruik, het bedienen en het onderhoud van elektrische installaties?
- Is als onderdeel van deze regeling opgenomen dat alleen aangewezen personen handelingen m.b.t. het bedienen en onderhoud mogen verrichten?
- Is in deze regeling opgenomen dat werknemers instructie ontvangen dat aan onder spanning staande delen geen werkzaamheden mogen worden verricht?
- Wordt aan alle betrokken werknemers opleiding / instructie gegeven?
- Is het houden van toezicht opgenomen in de taakinstructie van de betrokken leidinggevenden?
Is in de regeling m.b.t. het inlenen van personeel opgenomen op welke wijze wordt bepaald of ingeleende medewerkers bevoegd zijn werkzaamheden aan elektrische installaties te verrichten?
- Is het onderhoud van de elektrische installatie en de elektrische arbeidsmiddelen in procedures vastgelegd?
Ook zal de Arbodienst vragen of een nadere inventarisatie heeft plaatsgevonden van de elektrische bedrijfsvoering, omdat iedere organisatie met haar eigen specifieke risico’s te maken heeft. Hier ligt een belangrijke taak voor de installatieverantwoordelijke.
Meer informatie
Opleidingen & Inspecties, 0511-454040 of oi@vanderheide.nl
Hoe begin ik met het invoeren van NEN 3140?
Als blijkt dat de installatieverantwoordelijke niet uitkomt met zijn tijd, zal hij gebruik kunnen maken van externe deskundigheid. Bedrijven die van NEN 3140 hun werk hebben gemaakt. Natuurlijk hebt u daar ook tijd voor nodig. Wat zou een goede start zijn? Ten eerste zouden we de installatie en de organisatie apart kunnen beschouwen. Kijken we naar de organisatie, dan zou het een goed begin zijn om te laten onderzoeken wat het veiligheidsniveau op dit moment is en welke zaken u nog moet oppakken. In het onderzoeksrapport zouden dan ook de prioriteiten aangegeven kunnen worden. Uit dit onderzoek zou naar voren kunnen komen dat u de taken en bevoegdheden moet vastleggen, de medewerkers schriftelijk moet aanwijzen, dat u procedures moet opstellen, veiligheidstrainingen moet organiseren enz. In ieder geval heeft u dit na zoân onderzoek zwart op wit staan, wat de basis vormt voor een gedegen stappenplan. Aan de hand hiervan kunt u de hoeveelheid tijd veel beter inschatten en beoordelen wat u in eigen beheer wilt doen en wat u wilt uitbesteden aan een externe deskundige.
Onderzoek
Ook voor de installatie is het goed om met een onderzoek te beginnen voordat u inspecties uitvoert of laat uitvoeren. Dit is tevens in overeenstemming met de norm, want daarin wordt aangegeven dat u de omvang van de installatie moet bepalen en de te verrichten metingen en de inspectiefrequentie moet vastleggen. Ook kunnen eventueel steekproeven omschreven worden. De hoeveelheid werk is nu veel inzichtelijker geworden. Aan de hand van dit inspectieplan kun u besluiten of u de inspecties in eigen beheer of door een extern bedrijf laat uitvoeren.
Voorbereidend werk
De resultaten van de inspectie worden vastgelegd in een rapport, zodat aan de hand hiervan herstelwerkzaamheden kunnen worden verricht. Of u de herstelwerkzaamheden in eigen beheer doet of uitbesteedt aan een installateur, er zal toch tijd besteed moeten worden aan het voorbereidende werk dat vooraf gaat aan de te verrichten herstelwerkzaamheden.
Inspectie en herstelwerkzaamheden
Wellicht is het in uw organisatie gewenst dat de kosten van de herstelwerkzaamheden berekend worden i.v.m. het vaststellen van het benodigde budget. Misschien is van sommige afkeurpunten niet duidelijk hoe deze hersteld moeten worden en zal er toch een beroep op uw kennis gedaan moeten worden. Kortom, er is een schakel nodig tussen de inspecties en de herstelwerkzaamheden. Moet u deze werkzaamheden zelf verrichten, of is het mogelijk dat u deze werkzaamheden delegeert aan b.v. de werkvoorbereider die aangewezen is als vakbekwaam persoon? Heeft u de mogelijkheden bekeken om ook voor deze voorbereidende werkzaamheden gebruik te maken van externe deskundigheid?
Tijd en kosten
Vergeet niet dat de meeste tijd in de opstartfase zit. Later komt u in een beheertraject terecht, wat veel minder intensief is. Zo kiezen steeds meer organisaties er voor om b.v. de inspecties gefaseerd te doen i.p.v. eens in de vijf of zes jaar. Wordt ieder jaar een gedeelte gedaan dan spreidt u tijd en kosten die gepaard gaan met de inspecties, maar ook de tijd die benodigd is voor de herstelwerkzaamheden. Tevens blijft uw kennis actueel omdat u regelmatiger met deze materie bezig bent.
Samengevat
Zorg voor een gedegen meerjarenplan, dat gemaakt kan worden aan de hand van een onderzoek naar de huidige status. Probeer uw NEN 3140 werkzaamheden zo veel mogelijk gefaseerd uit te voeren, zodat u per jaar ongeveer dezelfde hoeveelheid werk hoeft te verrichten en streef naar een goede balans tussen de werkzaamheden die u in eigen beheer en door externe bedrijven wilt uitvoeren.
Meer informatie
Opleidingen & Inspecties, 0511-454040 of oi@vanderheide.nl